Pronoms compléments: COD i COI – Zaimki dopełnienia bliższego i dalszego

W tym artykule przypomnimy francuskie zaimki w funkcji dopełnienia bliższego – complément d’objet direct, (COD), a także zaimki w funkcji dopełnienia dalszego – complément d’objet indirect (COI). Wyjaśnimy też, kiedy i jak używać zaimka en w funkcji dopełnienia.

Pamiętaj, że w języku francuskim stosowanie dopełnienia bliższego i dalszego zależy od użycia przyimków po czasowniku. Dopełnienie bliższe jest wtedy, gdy rzeczownik występuje bezpośrednio po czasowniku:

Nous cherchons la poupée de notre fille.
Szukamy lalki naszej córki.

La poupée to dopełnienie bliższe (COD), ponieważ po czasowniku nie ma przyimka, tylko od razu jest rzeczownik.

Natomiast dopełnienie dalsze jest wtedy, gdy między czasownikiem a rzeczownikiem mamy jakiś przyimek.

Je téléphone à ma sœur.
Dzwonię do mojej siostry.

Ma soeur to dopełnienie dalsze (COI), ponieważ po czasowniku występuje przyimek à.

Zaimki dopełnienia bliższego COD

Zaimki dopełnienia bliższego to te, które zastępują nazwy osób i rzeczy wymienianych bezpośrednio po czasowniku (kiedy między czasownikiem a rzeczownikiem nie ma żadnego przyimka). Odpowiadają one na pytania: kogo?, co?, kogo?, czego? lub komu? czemu?.

1 os. lp.

me (m’) – mnie, mi

Il me connaît. – On mnie zna.

Elle m’aime . – Ona mnie kocha.

1 os. lm.

nous nas, nam

Il nous connaît. – On nas zna.

2 os. lp.

te (t’) – ciebie, cię, tobie, ci

Il te connaît. – On cię zna.

Elle t’aime. – Ona cię kocha.

2 os. lm.

vous – was, wam

Il vous connaît. – On was zna.

3 os. lp.

le (r.m.) – jego, go, jemu

la (r.ż.) – ją, jej

l’ (przed samogłoską i h niemym) – jego, go, jemu, ją, jej

Il le connaît. – On go zna.

Il la connaît. – On ją zna.

Elle l’aime. – On ją/go kocha.

3 os. lm.

les – ich, je

Il les connaît. – On ich/je zna.

Zwróć uwagę, że formy 3. osoby liczby pojedynczej i mnogiej są identyczne jak rodzajniki określone. Nie martw się, łatwo odróżnić jedne od drugich! Mianowicie le, la, l’, les przed rzeczownikami to rodzajniki określone, natomiast le, la, l’, les przed czasownikami to zaimki zastępujące dopełnienie czasownika.

Kiedy stosujemy zaimki dopełnienia bliższego COD

  • Zaimków COD użyjemy, aby zastąpić:

rzeczownik, przed którym stoi rodzajnik określony (le, la, les)

(zerknij do artykułu o rodzajnikach i przypomnij sobie najważniejsze informacje)

Tu cherches la maison de monsieur Dupont ? Oui, je la cherche. – Szukasz domu pana Dupont? Tak, szukam go.

rzeczownik, przed którym stoi zaimek wskazujący (ce, cet, cette, ces)

(tutaj mała ściąga z zaimków wskazujących)

Elle prends ce train ? Oui, elle le prend. – Ona jedzie tym pociągiem? Tak, ona nim jedzie.

rzeczownik, przed którym stoi zaimek dzierżawczy (mon, ma, mes itd.)

(a tutaj przypomnienie o zaimkach dzierżawczych)

Tu vois mon vélo ? Oui, je le vois. – Widzisz mój rower? Tak, widzę go.

rzeczownik, przed którym nie stoi żaden rodzajnik ani zaimek

J’attends maman. Je l’attends depuis dix minutes. – Czekam na mamę. Czekam na nią od dziesięciu minut.


  • Zaimków tych użyjemy także w typowo francuskiej konstrukcji, w której dopełnienie czasownika wymieniamy na początku zdania, jeszcze przed podmiotem i orzeczeniem. Po polsku w takich zdaniach nie ma zaimka:

Tu invites Sébastien aussi ?
Zapraszasz też Sebastiana?

Sébastien, tu l’invites aussi ?
Sebastiana też zapraszasz?

J’adore la musique.
Uwielbiam muzykę.

La musique, je l’adore.
Muzykę uwielbiam.

Nous regardons les films français avec plaisir.
Z przyjemnością oglądamy francuskie filmy.

Les films français, nous les regardons avec plaisir.
Filmy francuskie oglądamy z przyjemnością.


  • Gdy użyjemy konstrukcji z dwoma czasownikami, np. vouloir/pouvoir/devoir + bezokolicznik, zaimek postawimy przed bezokolicznikiem:

Il veut te connaître.
On chce cię poznać.

Tu dois m’écrire.
Musisz do mnie napisać.

Je peux te parler ?
Mogę z tobą porozmawiać?


  • Zaimek le może zastąpić całe zdanie podrzędne, które jest dopełnieniem czasownika (zaczynające się od że). Nazywamy go wtedy le pronom neutre (zaimkiem neutralnym) i tłumaczymy jako to / o tym, np.:

Je te promets que nous partirons en vacances. Je te le promets.
Obiecuję ci, że pojedziemy na wakacje. Obiecuję ci to.

Je sais qu’il me ment. Je le sais.
Wiem, że on mnie okłamuje. Wiem to / o tym.

  • Zaimkiem le zastępujemy też dopełnienie niektórych czasowników z przyimkiem de, na przykład takich jak:

décider de faire qqch

postanowić coś zrobić

accepter de faire qqch

zaakceptować robienie czegoś

permettre à qqn de faire qqch

pozwolić komuś coś zrobić

défendre à qqn de faire qqch

zabronić komuś robienia czegoś

exiger à qqn de faire qqch

wymagać od kogoś zrobienia czegoś

promettre à qqn de faire qqch

obiecać komuś coś zrobić

proposer à qqn de faire qqch

proponować komuś zrobienie czegoś

demander à qqn de faire qqch

prosić kogoś o zrobienie czegoś

interdire à qqn de faire qqch

zakazać komuś robienia czegoś


Oto przykłady:

Anne a demandé de lui acheter un ordinateur. Anne l’a demandé.
Anne poprosiła, żeby kupić jej komputer. Anne o to poprosiła.


Zaimki dopełnienia dalszego COI

Zaimki dopełnienia dalszego to te, które zastępują nazwy osób wymienianych po czasowniku z przyimkiem à. Odpowiadają one na pytania komu? do kogo?.

Je téléphone à Paul. Je lui téléphone tous les jours.
Dzwonię do Paula. Dzwonię do niego codziennie.

Nous écrivons à nos parents. Nous leur écrivons souvent.
Piszemy do naszych rodziców. Piszemy do nich często.

Oto formy dla wszystkich osób i liczb:

1 os. lp.

me (m’) – mnie, mi

Elle me parle. – Ona do mnie mówi. 

1 os. lm.

nous – nam, nas

Elle nous parle. – Ona do nas mówi.

2 os. lp.

te (t’) – tobie, ci

Elle te parle. – Ona do ciebie mówi.

2 os. lm.

vous – wam, was

Elle vous parle. – Ona do was mówi.

3 os. lp.

lui – jemu, jej, niego, niej

Elle lui parle. – Ona do niego/niej mówi.

3 os. lm.

leur – im

Elle leur parle. – Ona do nich mówi.


Zaimków COI używamy z następującymi czasownikami (wymagającymi dopełnienia czasownika z przyimkiem à):

  • parler à qqn (mówić do kogoś) / sourire à qqn (uśmiechać się do kogoś) / téléphoner à qqn (dzwonić do kogoś) / écrire à qqn (pisać do kogoś) / plaire à qqn (podobać się komuś) / obéir à qqn (słuchać się kogoś)

  • donner qqch à qqn (dać coś komuś) / dire qqch à qqn (powiedzieć coś komuś) / proposer qqch à qqn (zaproponować coś komuś) / expliquer qqch à qqn (wyjaśnić coś komuś) / apporter qqch à qqn (przynieść coś komuś) / vendre qqch à qqn (sprzedać coś komuś) / louer qqch à qqn (wynająć coś komuś) / envoyer qqch à qqn (wysłać coś komuś) / refuser qqch à (odmówić czegoś komuś) qqn / rendre qqch à qqn (oddać coś komuś) / demander qqch à qqn (poprosić o coś kogoś).


Zaimek osobowy leur (im) ma taką samą formę jak zaimek przymiotny dzierżawczy leur (ich), np. leur maison – ich dom. Na szczęście łatwo je w tekście odróżnić. Ten pierwszy postawimy przed czasownikiem, ten drugi – przed rzeczownikiem.

Les Dupont leur montrent leur jardin.
Państwo Dupont pokazują im swój (dosł. ich) ogród.


Chcesz w końcu opanować francuskie dopełnienia?

Rozpocznij naukę francuskiego w aplikacji do nauki języków Prestonly. Testuj za darmo przez 7 dni.

Zaimek dopełnienia en

Rzeczowniki, które stawiamy bezpośrednio po czasowniku, możemy zastępować również zaimkiem en. Zależy to od tego, jak określony jest rzeczownik.

Dopełnienie wyrażone rzeczownikiem zastąpimy zaimkiem en (i postawimy go przed czasownikiem), jeżeli przed rzeczownikiem znajduje się:

rodzajnik nieokreślony

(un, une, des)


Tu veux une pomme ? Oui, j’en veux une. – Chcesz jabłko? Tak, chcę.

Tu veux des frites ? Oui, j’en veux un peu. – Chcesz frytki? Tak, chcę trochę.

Uwaga! W zdaniu twierdzącym albo pytającym musimy powtórzyć rodzajnik un i une. Gdy zastępujemy rzeczownik z rodzajnikiem des, wtedy najczęściej dodajemy informację o ilości (jak un peu w zdaniu powyżej).

rodzajnik cząstkowy

(du, de la, de l’)

(tutaj więcej o rodzajniku cząstkowym)


Tu veux du café ? Oui, j’en veux. – Chcesz kawy? Tak, chcę.

Elle veut de la crème ? Oui, elle en veut. – Ona chce śmietany? Tak, chce.

liczebnik

(un, deux, trois etc.)


Elle a deux frères ? Non, elle en a un. – Ona ma dwóch braci? Nie, ma jednego.

Tu achètes une robe ? Oui, j’en achète une. – Kupujesz sukienkę? Tak, kupuję (jedną).

wyrażenie określające ilość

(beaucoup de, un peu de etc.)


Vous avez beaucoup de problèmes ? Oui, nous en avons beaucoup. – Macie dużo problemów? Tak, mamy ich dużo.

Zapamiętaj! Gdy informacja o ilości zawarta jest w pytaniu (w formie liczebnika lub przysłówka), nie możemy pominąć jej w odpowiedzi.


Zdania przeczące z zaimkami dopełnienia

  • W zdaniu przeczącym zaimki dopełnienia bliższego COD postawimy tuż przed czasownikiem (a za partykułą przeczącą ne), np.:

Je ne les vois pas.
Nie widzę ich.

Je ne te comprends pas.
Nie rozumiem cię.

  • Również zaimki dopełnienia dalszego COI będą stały tuż przed czasownikiem (a za słówkiem ne), np.:

Je ne lui vends pas cette voiture.
Nie sprzedaję mu tego samochodu.

Je ne vous obéis plus.
Nie słucham już was.

Więcej o samych zdaniach przeczących przeczytasz tutaj.

  • Zaimek dopełnienia en także stoi między partykułą przeczącą ne a czasownikiem. Zachodzi wówczas elizja n’en, np.:

Vous prenez de la glace ? Non, nous n’en prenons pas.
Jecie lody? Nie, nie jemy.

Est-ce que vous avez une voiture ? Non, nous n’en avons pas.
Macie samochód ? Nie, nie mamy.


Zdania, w których występują dwa typy dopełnienia (bliższe i dalsze)

W wielu zdaniach spotkamy dwa zaimki zastępujących dwa dopełnienia. Podsumujmy, w jakiej kolejności należy je stawiać:

me, te, nous, vous

przed

le, la, les, en

Voilà ma montre préférée. Je te la donne. – Oto mój ulubiony zegarek. Daję ci go.

Les élections approchent et on nous en parle tout le temps. – Zbliżają się wybory i mówią nam o nich cały czas.

le, la, les

przed

lui, leur

Ce sont les fleurs pour notre grand-père. Nous les lui offrons pour son anniversaire. – To są kwiaty dla naszego dziadka. Damy mu je na urodziny.

lui, leur

przed

en

Mes parents veulent une nouvelle télé. Je leur en achèterai une. – Moi rodzice chcą nowy telewizor. Kupię im go.

en

bezpośrednio przed

czasownikiem


Miejsce zaimków dopełnienia w zdaniach w czasach złożonych

  • Już wiemy, że zaimki stoją bezpośrednio przed czasownikiem w zdaniach w czasie prostym (np. le présent, l’impartfait, le futur simple):

Je lui en achetais souvent.
Kupowałam mu je często.

Nous vous l’envoyerons après notre arrivée.
Zadzwonimy do was po przyjeździe.


  • Jeśli mamy czas złożony z czasownikiem posiłkowym avoir lub être (le passé composé, le plus-que-parfait), to zaimki stawiamy przed tym czasownikiem posiłkowym:

Hier, je lui en ai acheté un kilo.
Wczoraj kupiłam mu ich kilogram.

Il ne me les a pas donnés.
On mi ich nie dał.

  • W czasach złożonych z bezokolicznikiem (np. le futur proche, le passé récent) zaimek stawiamy przed bezokolicznikiem:

Je vais lui en acheter un paquet.
Kupię mu ich paczkę.

Nous venons de vous le dire.
Właśnie wam to powiedzieliśmy.

  • W konstrukcjach czasownik (np. devoir, vouloir) + bezokolicznik zaimek stawiamy przed bezokolicznikiem.

Vous ne voulez pas nous écouter.
Nie chcecie nas słuchać.

Je dois lui en acheter davantage.
Muszę mu ich kupić na zapas.


Podsumowanie

Zapamiętaj, że dopełnienie bliższe to takie, które stoi bezpośrednio po czasowniku. Takie dopełnienie zastępujemy zaimkami COD (me / te / le, la / nous / vous / les) lub czasem zaimkiem en. Dopełnienie dalsze występuje przy czasownikach z przyimkiem à. Takie dopełnienie zastępujemy zaimkami COI (me / te / lui / nous / vous / leur).

Zaimki dopełnienia bliższego i dalszego to nieco skomplikowane zagadnienie, ale jego opanowanie pozwoli ci na znacznie sprawniejszą komunikację w języku francuskim.

Koniec teorii, czas na ćwiczenia!

Entraînons-nous !

Zastąp podkreślone dopełnienia odpowiednimi zaimkami:

  1. Tu mets ta chemise blanche ? Oui, je …… mets.
    Tu mets ta chemise blanche ? Oui, je lamets. – Wkładasz swoją białą bluzkę? Tak, wkładam ją.

  2. Il prend ses vêtements et il …… met dans la valise.
    Il prend ses vêtements et il les met dans la valise. – On bierze swoje ubrania i wkłada je do walizki.

  3. Je viens de lui acheter un peu de tomates. Je viens de lui …… acheter un peu.
    Je viens de lui acheter un peu de tomates. Je viens de lui en acheter un peu. – Właśnie kupiłam mu trochę pomidorów. Właśnie kupiłam mu ich trochę.

  4. Vous avez des bonbons pour les enfants ? Oui, nous …… avons deux paquets.
    Vous avez des bonbons pour les enfants ? Oui, Nous en avons deux paquets. – Macie cukierki dla dzieci? Tak, mamy ich dwie paczki.

  5. Ils ont des enfants, non ? Oui, ils …… ont trois.
    Ils ont des enfants, non ? Oui ils en ont trois. – Oni mają dzieci, prawda? Tak, mają ich troje.

  6. Qu’est-ce qu’il dit à ses parents ? Qu’est-ce qu’il …… dit ?
    Qu’est-ce qu’il dit à ses parents ? Qu’est-ce qu’il leur dit ? – Co on mówi swoim rodzicom? Co on im mówi?

  7. Il propose une excursion en France à ses élèves. Il …… propose une excursion en France.
    Il propose une excursion en France à ses élèves. Il leur propose une excursion en France. – On proponuje swoim uczniom wycieczkę do Francji. On proponuje im wycieczkę do Francji.

  8. Nous avons écrit cette lettre à notre mamie et nous …… avons envoyée par la poste.
    Nous avons écrit cette lettre à notre mamie et nous la lui avons envoyée par la poste. – Napisaliśmy do naszej babci ten list i wysłaliśmy jej go pocztą.

  9. J’ai refusé à mon fils la deuxième glace cette journée. Je …… ai refusée.
    J’ai refusé à mon filsla deuxième glace cette journée. Je la lui ai refusée. – Odmówiłam mojemu synowi drugiego loda tego dnia. Odmówiłam mu go.

  10. Elles ne veulent pas expliquer cette question à leur mère. Elles ne veulent pas …… expliquer.
    Elles ne veulent pas expliquer cette question à leur mère. Elles ne veulent pas la lui expliquer. – One nie chcą wyjaśnić tego zagadnienia swojej matce. One nie chcą jej jego wyjaśnić.

Więcej z języka francuskiego

Ewa

Zaimki dzierżawcze w języku francuskim

Czas na przypomnienie podstawowych informacji o adjectifs et pronoms possessifs, czyli o zaimkach dzierżawczych, które pozwalają na wyrażenie przynależności (kiedy coś należy do kogoś).

Karolina

Wszystko o francuskich rodzajnikach określonych i nieokreślonych

W języku francuskim występują trzy typy rodzajników: nieokreślone, określone, cząstkowe. W tym artykule omówimy użycie rodzajników nieokreślonych i określonych. Przeczytaj i zrozum, jakie informacje o rzeczowniku przekazuje każdy z nich.

Ewa

Elizja i łączenia międzywyrazowe w języku francuskim

Język francuski wydaje się wielu osobom trudny głównie ze względu na wymowę. Dlatego wyjaśniamy dwa podstawowe zagadnienia fonetyczne, dzięki którym łatwiej opanujesz rozumienie tekstu mówionego. Zapraszamy Cię do świata elizji i łączeń międzywyrazowych.