W tym artykule przyjrzymy się różnym znaczeniom czasownika stare, a także konstrukcjom, w których występuje - wyrażającym czynność w trakcie jej trwania oraz czynność, którą zaraz zamierzamy wykonać.
Znaczenie czasownika stare
Czasownik stare nie ma w języku polskim jednego odpowiednika. Tłumaczy się go jako:
„czuć się”, np.:
Sto bene.
Czuję się dobrze.
„być”, np.:
Sto a casa.
Jestem w domu.
„stać”, np.:
Stai fermo!
Stój nieruchomo!
„mieszkać”, np.:
Sto con i genitori.
Mieszkam z rodzicami.
Odmiana czasownika stare
Przypomnijmy sobie jego odmianę – odmienia się w sposób regularny (więcej o włoskich czasownikach regularnych przeczytasz tutaj):
io sto
ja stoję
tu stai
ty stoisz
lui/lei/Lei sta
on/ona/pan/pani stoi
noi stiamo
my stoimy
voi state
wy stoicie
loro stanno
oni/one stoją
Konteksty użycia czasownika stare
stare + per + bezokolicznik
Pierwszą konstrukcją z czasownikiem stare, której się przyjrzymy, jest:
stare + per + bezokolicznik
Wyraża ona czynność, która zaraz ma nastąpić, np.:
Sto per uscire.
Za chwilę wychodzę / zbieram się do wyjścia.
Stiamo per partire.
Zaraz wyjeżdżamy.
lasciare + stare
Czasownik stare pojawia się także w wyrażeniu:
lasciare + stare
Zwykle używamy go w trybie rozkazującym – oznacza „zostawić coś; dać czemuś spokój”, np.:
Lascia stare!
Daj spokój!
Lasciamo stare e torniamo al lavoro.
Dajmy (temu) spokój i wracajmy do pracy.
stare + gerundio
Inna konstrukcja z czasownikiem stare to:
stare + imiesłów przysłówkowy (gerundio)
Służy ona do wyrażenia czynności w trakcie jej trwania.
Jak tworzyć imiesłowy w języku włoskim?
Formę gerundio tworzymy w następujący sposób:
czasowniki regularne zakończone na -are: w miejsce końcówki -are wstawiamy końcówkę -ando, np.:
lavare (myć) – lavando
cantare (śpiewać) – cantando
giocare (grać, bawić się) – giocando
czasowniki regularne zakończone na -ere i -ire: w miejsce końcówki -ere/-ire wstawiamy końcówkę -endo, np.:
scrivere (pisać) – scrivendo
prendere (brać) – prendendo
finire (kończyć) – finendo
dormire (spać) – dormendo
gerundio od czasowników nieregularnych tworzymy na podstawie form osobowych:
fare (robić) – facendo (od faccio)
bere (pić) – bevendo (od beve)
dire (mówić) – dicendo (od dice)
tradurre (tłumaczyć) – traducendo (od traduce)
condurre (prowadzić) – conducendo (od conduce).
Sama forma gerundio odpowiada naszym imiesłowom przysłówkowym zakończonym na -ąc, np.:
dormendo – śpiąc
cantando – śpiewając
scrivendo – pisząc.
Natomiast gerundio w połączeniu z czasownikiem stare, tak jak zostało wspomniane wyżej, ma inne znaczenie – wyraża czynność, która w chwili mówienia trwa i jeszcze się nie zakończyła. Spórz na podane poniżej przykłady zdań z tą konstrukcją:
Che cosa stai facendo?
Co robisz?
Sto leggendo un libro di Italo Calvino.
Czytam właśnie książkę Itala Calvina.
Sto bevendo un buonissimo vino rosso.
Piję właśnie pyszne czerwone wino.
Uwaga! Zaimki zwrotne (więcej przeczytasz o nich tutaj) oraz formy nieakcentowane zaimków osobowych w bierniku i celowniku stawiamy przed całą konstrukcją czasownikową, np.:
Si stanno preparando.
Są w trakcie przygotowań.
Lo sto facendo adesso.
Robię to teraz.
Jeśli zdanie jest zaprzeczone, zaimek stanie po przeczeniu, a przed czasownikiem stare:
non + zaimek + stare + gerundio
Non la sto ascoltando.
Nie słucham jej (teraz).
stare + a + bezokolicznik
Kolejną konstrukcją z czasownikiem stare, którą warto zapamiętać, jest:
stare + a + bezokolicznik
Ona także podkreśla trwanie czynności, np.:
No, non vogliamo giocare, stiamo soltanto a guardare.
Nie, nie chcemy grać, tylko się przyglądamy.
I bambini stanno a giocare in giardino.
Dzieci bawią się w ogrodzie.
siedzę, stoję, leżę
Czasownika stare używamy też, by opisać pozycję, w jakiej się znajdujemy, np.:
stare seduto – siedzieć, być w pozycji siedzącej
Il nonno Lorenzo sta seduto in poltrona.
Dziadek Wawrzyniec siedzi w fotelu.
stare in piedi – stać, być w pozycji stojącej
Non ci sono posti liberi, quindi dobbiamo stare in piedi.
Nie ma wolnych miejsc, więc musimy stać.
stare sdraiato – leżeć
Dopo una lunga giornata di lavoro, sto sdraiato sul divano a riposarmi.
Po długim dniu pracy leżę na kanapie i odpoczywam.
Podsumowanie
Czasownik stare w języku włoskim ma wiele znaczeń, m.in. „czuć się”, „być”, „stać” czy „mieszkać”. Występuje w różnych konstrukcjach gramatycznych. Połączenia stare + per + bezokolicznik używamy, aby określić czynność, która zaraz nastąpi. Konstrukcja stare + gerundio wyraża czynność w trakcie jej trwania, podobnie jak stare + a + bezokolicznik. Istnieje także wyrażenie lasciare stare („zostawić coś w spokoju”). Czasownika stare używa się również do opisu pozycji ciała, np. stare seduto („siedzieć”) czy stare in piedi („stać”).
Chcesz opanować włoską gramatykę?
Rozpocznij naukę włoskiego w aplikacji do nauki języków Prestonly. Wypróbuj bezpłatnie przez 7 dni i zyskaj:
Dostęp do nauki wybranego języka i 4 tryby nauki: fiszki, słuchanie, pisanie, wymowa.
Ponad 1200 lekcji z zakresu codziennej komunikacji, słownictwa, gramatyki i języka biznesowego.
Inteligentny Algorytm Powtórek, który analizuje Twoje postępy w nauce.
Ponad 250 godzin nagrań prawdziwych native speakerów.