Sto, stai, sta – konstrukcje z czasownikiem stare

W tym artykule przyjrzymy się różnym znaczeniom czasownika stare, a także konstrukcjom, w których występuje - wyrażającym czynność w trakcie jej trwania oraz czynność, którą zaraz zamierzamy wykonać.

Znaczenie czasownika stare

Czasownik stare nie ma w języku polskim jednego odpowiednika. Tłumaczy się go jako:

  • czuć się”, np.:

Sto bene.
Czuję się dobrze.

  • być”, np.: 

Sto a casa.
Jestem w domu.

  • stać”, np.:

Stai fermo!
Stój nieruchomo!

  • mieszkać”, np.:

Sto con i genitori.
Mieszkam z rodzicami.

Odmiana czasownika stare

Przypomnijmy sobie jego odmianę – odmienia się w sposób regularny (więcej o włoskich czasownikach regularnych przeczytasz tutaj):

io sto 

ja stoję 

tu stai 

ty stoisz 

lui/lei/Lei sta 

on/ona/pan/pani stoi 

noi stiamo 

my stoimy 

voi state 

wy stoicie 

loro stanno 

oni/one stoją

Konteksty użycia czasownika stare

stare + per + bezokolicznik

Pierwszą konstrukcją z czasownikiem stare, której się przyjrzymy, jest:

stare + per + bezokolicznik

Wyraża ona czynność, która zaraz ma nastąpić, np.:

Sto per uscire.
Za chwilę wychodzę / zbieram się do wyjścia.

Stiamo per partire.
Zaraz wyjeżdżamy.

lasciare + stare

Czasownik stare pojawia się także w wyrażeniu:

lasciare + stare

Zwykle używamy go w trybie rozkazującym – oznacza „zostawić coś; dać czemuś spokój”, np.:

Lascia stare!
Daj spokój!

Lasciamo stare e torniamo al lavoro.
Dajmy (temu) spokój i wracajmy do pracy.

stare + gerundio

Inna konstrukcja z czasownikiem stare to:

stare + imiesłów przysłówkowy (gerundio)

Służy ona do wyrażenia czynności w trakcie jej trwania.

Jak tworzyć imiesłowy w języku włoskim?

Formę gerundio tworzymy w następujący sposób:

  • czasowniki regularne zakończone na -are: w miejsce końcówki -are wstawiamy końcówkę -ando, np.:

    • lavare (myć) – lavando

    • cantare (śpiewać) – cantando

    • giocare (grać, bawić się) – giocando

  • czasowniki regularne zakończone na -ere i -ire: w miejsce końcówki -ere/-ire wstawiamy końcówkę -endo, np.: 

    • scrivere (pisać) – scrivendo

    • prendere (brać) – prendendo

    • finire (kończyć) – finendo

    • dormire (spać) – dormendo

  • gerundio od czasowników nieregularnych tworzymy na podstawie form osobowych: 

    • fare (robić) – facendo (od faccio)

    • bere (pić) – bevendo (od beve)

    • dire (mówić) – dicendo (od dice)

    • tradurre (tłumaczyć) – traducendo (od traduce)

    • condurre (prowadzić) – conducendo (od conduce).

Sama forma gerundio odpowiada naszym imiesłowom przysłówkowym zakończonym na -ąc, np.:

  • dormendo – śpiąc

  • cantando – śpiewając

  • scrivendo – pisząc.

Natomiast gerundio w połączeniu z czasownikiem stare, tak jak zostało wspomniane wyżej, ma inne znaczenie – wyraża czynność, która w chwili mówienia trwa i jeszcze się nie zakończyła. Spórz na podane poniżej przykłady zdań z tą konstrukcją:

Che cosa stai facendo?
Co robisz?

Sto leggendo un libro di Italo Calvino.
Czytam właśnie książkę Itala Calvina.

Sto bevendo un buonissimo vino rosso.
Piję właśnie pyszne czerwone wino.

Uwaga! Zaimki zwrotne (więcej przeczytasz o nich tutaj) oraz formy nieakcentowane zaimków osobowych w bierniku i celowniku stawiamy przed całą konstrukcją czasownikową, np.:

Si stanno preparando.
Są w trakcie przygotowań.

Lo sto facendo adesso.
Robię to teraz.

Jeśli zdanie jest zaprzeczone, zaimek stanie po przeczeniu, a przed czasownikiem stare:

non + zaimek + stare + gerundio

Non la sto ascoltando.
Nie słucham jej (teraz).

stare + a + bezokolicznik

Kolejną konstrukcją z czasownikiem stare, którą warto zapamiętać, jest:

stare + a + bezokolicznik

Ona także podkreśla trwanie czynności, np.:

No, non vogliamo giocare, stiamo soltanto a guardare.
Nie, nie chcemy grać, tylko się przyglądamy.

I bambini stanno a giocare in giardino.
Dzieci bawią się w ogrodzie.

siedzę, stoję, leżę

Czasownika stare używamy też, by opisać pozycję, w jakiej się znajdujemy, np.:

  • stare seduto – siedzieć, być w pozycji siedzącej

Il nonno Lorenzo sta seduto in poltrona.
Dziadek Wawrzyniec siedzi w fotelu.

  • stare in piedi – stać, być w pozycji stojącej

Non ci sono posti liberi, quindi dobbiamo stare in  piedi.
Nie ma wolnych miejsc, więc musimy stać.

  • stare sdraiato – leżeć

Dopo una lunga giornata di lavoro, sto sdraiato sul divano a riposarmi.
Po długim dniu pracy leżę na kanapie i odpoczywam.

Podsumowanie

Czasownik stare w języku włoskim ma wiele znaczeń, m.in. „czuć się”, „być”, „stać” czy „mieszkać”. Występuje w różnych konstrukcjach gramatycznych. Połączenia stare + per + bezokolicznik używamy, aby określić czynność, która zaraz nastąpi. Konstrukcja stare + gerundio wyraża czynność w trakcie jej trwania, podobnie jak stare + a + bezokolicznik. Istnieje także wyrażenie lasciare stare („zostawić coś w spokoju”). Czasownika stare używa się również do opisu pozycji ciała, np. stare seduto („siedzieć”) czy stare in piedi („stać”).

Chcesz opanować włoską gramatykę?

Rozpocznij naukę włoskiego w aplikacji do nauki języków Prestonly. Wypróbuj bezpłatnie przez 7 dni i zyskaj:

  • Dostęp do nauki wybranego języka i 4 tryby nauki: fiszki, słuchanie, pisanie, wymowa.
  • Ponad 1200 lekcji z zakresu codziennej komunikacji, słownictwa, gramatyki i języka biznesowego.
  • Inteligentny Algorytm Powtórek, który analizuje Twoje postępy w nauce.
  • Ponad 250 godzin nagrań prawdziwych native speakerów.

Facciamo pratica!

Wykorzystując podane powyżej zasady, przetłumacz zdania z języka polskiego na włoski.

  1. Gdzie są moje okulary?
    Dove stanno i miei occhiali?

  2. Cicho bądź!
    Stai zitto!

  3. Jak się masz?
    Come stai?

  4. Zaraz będzie padać.
    Sta per piovere.

  5. Ty też się tam wybierasz?
    Stai per andarci anche tu?

  6. Proszę, dajcie mi spokój.
    Per favore, lasciatemi stare.

  7. Koncert właśnie się zaczyna.
    Il concerto sta iniziando.

  8. Właśnie się myję.
    Mi sto lavando.

  9. Na razie się przyglądam, później zdecyduję.
    Per ora sto a vedere, poi decido.

  10. Mój kot albo je, albo leży na kanapie.
    Il mio gatto o mangia o sta sdraiato sul divano.

Więcej z języka włoskiego

Barbara

Włoska gramatyka: przewodnik po rodzajniku określonym

Odkryj, jak właściwie stosować rodzajniki określone do rozróżnienia rodzaju rzeczowników, zrozum wyjątki i specjalne przypadki. Poznaj włoską gramatykę dzięki naszemu przewodnikowi.

Barbara

Zaimki osobowe (pronomi personali) w języku włoskim

Naucz się, jak używać zaimków osobowych w języku włoskim. W artykule znajdziesz przegląd funkcji, użycia i odmiany zaimków osobowych. Przykłady, kontekst i praktyczne wskazówki – to wszystko czeka na Ciebie w artykule.

Barbara

Włoska gramatyka: odmiana czasowników regularnych w czasie teraźniejszym (presente indicativo)

Naucz się odmiany włoskich czasowników. W języku włoskim czasowniki regularne odmieniają się według trzech koniugacji. W artykule omówimy każdą z nich i przyjrzymy się