Elizja i 艂膮czenia mi臋dzywyrazowe w j臋zyku francuskim

J臋zyk francuski wydaje si臋 wielu osobom trudny g艂贸wnie ze wzgl臋du na wymow臋 (niewymawianie ko艅c贸wek, zbitki literowe itd.). Dlatego w tym artykule zajmiemy si臋 dwoma podstawowymi zagadnieniami fonetycznymi, dzi臋ki kt贸rym 艂atwiej opanujesz rozumienie tekstu m贸wionego. Zapraszamy ci臋 do 艣wiata elizji i 艂膮cze艅 mi臋dzywyrazowych.

Najpierw opowiemy nieco o tym, co dzieje z francuskimi s艂owami, je艣li pierwsze z nich (kt贸rym jest rodzajnik okre艣lony, zaimek osobowy lub zwrotny, przyimek, sp贸jnik lub partyku艂a) ko艅czy si臋 jedn膮 z samog艂osek a, e, i, natomiast kolejne (rzeczownik lub czasownik) rozpoczyna si臋 jedn膮 z samog艂osek a, e, i, o, u albo tzw. h niemym (h muet). To zjawisko nazywamy elizj膮 (l鈥櫭﹍ision).

Poruszymy tak偶e kwesti臋 fonetyczn膮, dotycz膮c膮 wymowy s艂贸w, z kt贸rych pierwsze ko艅czy si臋 sp贸艂g艂osk膮, a kolejne rozpoczyna samog艂osk膮 (a,聽e,聽i,聽y,聽o,聽u) lub h niemym. W takiej sytuacji robimy tzw. 艂膮czenie mi臋dzywyrazowe (la liaison), czyli s艂owa wymawiamy p艂ynnie, bez 偶adnej pauzy.

Nast臋pnie powiemy kilka s艂贸w o tzw. h przydechowym (h aspir茅), poniewa偶 s艂owa zaczynaj膮ce si臋 takim d藕wi臋kiem nie poddaj膮 si臋 ani elizji, ani 艂膮czeniu mi臋dzywyrazowemu.

Na koniec poruszymy jeszcze jeden temat, kt贸ry 艂膮czy si臋 z zagadnieniem 艂膮cze艅 mi臋dzywyrazowych. Przyjrzymy si臋 pytaniom z u偶yciem inwersji i wyja艣nimy, sk膮d pojawia si臋 tam tajemnicza literka t.

Chcesz poprawi膰 swoj膮 wymow臋?

Rozpocznij nauk臋 francuskiego w aplikacji do nauki j臋zyk贸w Prestonly. Testuj za darmo przez 7 dni.

Elizja

Elizja (po francusku l鈥櫭﹍ision) to zjawisko skr贸cenia kr贸tkiego s艂owa funkcyjnego (czyli rodzajnika okre艣lonego, zaimka osobowego, wskazuj膮cego lub zwrotnego, przyimka, sp贸jnika lub partyku艂y) zako艅czonego na samog艂osk臋 a, e, i do formy z apostrofem (鈥) przed s艂owem, kt贸re rozpoczyna si臋 na samog艂osk臋 (np. aimer, 茅cran, informer, orage, urgence) lub h nieme (np. habiter, histoire, homme, h么tel). Brzmi skomplikowanie, wi臋c od razu przejd藕my do przyk艂ad贸w.

Rodzajnik okre艣lony

Skr贸ceniu do formy l鈥 ulegaj膮 rodzajniki okre艣lone la i le, poniewa偶 ko艅cz膮 si臋 na samog艂osk臋.

Rzeczownik w rodzaju 偶e艅skim

Rzeczownik w rodzaju m臋skim

la autoroute l鈥檃utoroute

le ami l鈥檃mi

la 茅motion l鈥櫭﹎otion

le 茅cran l鈥櫭ヽran

la information l鈥檌nformation

le internet l鈥檌nternet

la orthographe l鈥檕rthographe

le orage l鈥檕rage

la usine l鈥檜sine

le uniforme l鈥檜niforme

la histoire l'histoire

le homme l鈥檋omme

UWAGA! Nie skracamy rodzajnik贸w okre艣lonych przed s艂owami zaczynaj膮cymi si臋 na samog艂osk臋 y, poniewa偶 s膮 to w wi臋kszo艣ci s艂owa pochodzenia obcego. M贸wimy wi臋c: le yaourt, le yoga.

Zaimek osobowy (je, tu, il/elle, nous, vous, ils/elles)

Skr贸ceniu ulega tylko zaimek je.

je aime j鈥檃ime

je 茅coute j鈥櫭ヽoute

je imagine j鈥檌magine

je habite j鈥檋abite

UWAGA! Zaimek tu ko艅czy si臋 na samog艂osk臋 -u, dlatego ta zasada go nie dotyczy. Piszemy wi臋c: tu aimes, tu 茅coutes, tu imagines.

Z kolei zaimek elle ko艅czy si臋 na samog艂osk臋 -e, ale jest wymawiany [蔚l], dlatego tutaj te偶 nie ma skr贸cenia. Piszemy: elle aime, elle 茅coute, elle imagine.

Zaimek wskazuj膮cy (ce/cela/ca, cette, ces)

Skr贸ceniu ulega tylko zaimek ce w konstrukcji c鈥檈st (zaimek ce + 3 os. l.poj. czasownika 锚tre).

Ce est mon meilleur ami. C鈥檈st mon meilleur ami.

Ce est demain que nous passons notre examen. C鈥檈st demain que nous passons notre examen.

UWAGA! Zaimek wskazuj膮cy ce w po艂膮czeniu z rzeczownikiem rodzaju m臋skiego na samog艂osk臋 lub h nieme nie ulega elizji, tylko przyjmuje form臋 cet. Zaimek cette 艂膮cz膮cy si臋 z rzeczownikiem rodzaju 偶e艅skiego nigdy nie ulega elizji.

ce homme c鈥檋omme cet homme

cette hypoth猫se

ce e-mail c鈥檈-mail cet e-mail

cette 茅nergie

ce organe c鈥檕rgane cet organe

cette obligation

Zaimek zwrotny (me, te, se, nous, vous, se)

Przed samog艂osk膮 i h niemym trzy zaimki zwrotne ulegaj膮 elizji: me m鈥, te=> t鈥, se s鈥.

Je me habille. Je m鈥檋abille.

Tu te habilles. Tu t鈥檋abilles.

Il/Elle se habille. Il/Elle s鈥habille.

Ils/Elles se habillent. Ils/Elles s鈥habillent.

Przyimek, sp贸jnik, partyku艂a

Je偶eli niekt贸re przyimki, sp贸jniki lub partyku艂y ko艅cz膮 si臋 na kt贸r膮艣 z samog艂osek (a, e, i), to r贸wnie偶 trac膮 t臋 samog艂osk臋 przed kolejnym s艂owem rozpoczynaj膮cym si臋 samog艂osk膮 lub h niemym.

przyimek

Je viens de Espagne. Je viens d鈥橢spagne.

Nous habitons pr猫s de elle. Nous habitons pr猫s d鈥檈lle.

Il est en vacances jusque 脿 lundi prochain. Il est en vacances jusqu鈥櫭 lundi prochain.

UWAGA! Ze wzgl臋d贸w fonetycznych zasada ta dotyczy g艂贸wnie przyimk贸w de i jusque. Wiele przyimk贸w zako艅czonych na samog艂osk臋 nigdy nie ulega elizji i nie traci ostatniej samog艂oski (np. parmi/contre/derri猫re/entre).

sp贸jnik

Si il fait beau, je vais me promener. S鈥檌l fait beau, je vais me promener.

Je pense que elle a tort. Je pense qu鈥檈lle a tort.

Puisque on vous attend, d茅p锚chez-vous. Puisqu鈥檕n vous attend, d茅p锚chez-vous.

UWAGA! Sp贸jnik si ulga elizji tylko w po艂膮czeniu z zaimkiem il/ils, przed zaimkiem elle/elles nie robimy elizji, czyli powiemy: Si elles sont d鈥檃ccord, nous partirons plus tard.

Najcz臋艣ciej mamy do czynienia z elizj膮 w przypadku spotkania sp贸jnika que z innymi s艂owami rozpoczynaj膮cymi si臋 samog艂osk膮. Poni偶ej podajemy tylko kilka przyk艂ad贸w takich po艂膮cze艅:

que + 脿 la = qu鈥櫭 la / que + au聽=聽qu鈥檃u

que + en聽=聽qu鈥檈n

que + il(s)聽=聽qu鈥檌l(s) / que + elle(s)聽=聽qu鈥檈lle(s)

que + aujourd鈥檋ui = qu鈥檃ujourd鈥檋ui

que + un聽=聽qu鈥檜n / que + une聽=聽qu鈥檜ne

que + hier = qu鈥檋ier

que + est que = qu鈥檈st que

que + avant聽 = qu鈥檃vant

W odr贸偶nieniu od sp贸jnika que s艂贸wko qui nigdy nie ulega elizji.

Tu vois cette fille qui est en face de toi聽?

Qui es-tu聽?

Qui 茅coute cette musique聽?

UWAGA! Nie stosujemy elizji w przypadku sp贸jnik贸w comme/ou/ainsi/ni.

partyku艂a

Je ne aime pas le chocolat. Je n鈥檃ime pas le chocolat.

Vous prenez de la glace聽?聽Non, nous ne en prenons pas. Vous prenez de la glace聽?聽Non, nous n鈥檈n prenons pas.

Il ne y a personne. Il n鈥檡 a personne.

Ce ne est pas une bonne id茅e. Ce n鈥檈st pas une bonne id茅e.

Il ne reste plus que un jour de vacances. Il ne reste plus qu鈥檜n jour de vacances.

Il n鈥檃ime que elle. Il n鈥檃ime qu鈥檈lle.

Elizja jest bardzo cz臋sta w przeczeniach, gdzie wyst臋puje partyku艂a ne, kt贸r膮 skracamy przed czasownikami rozpoczynaj膮cymi si臋 na samog艂osk臋. S艂贸wko que cz臋艣ciej jest sp贸jnikiem, ale gdy pe艂ni funkcj臋 partyku艂y r贸wnie偶 ulega elizji.

艁膮czenie mi臋dzywyrazowe

Nie mniej wa偶nym zagadnieniem fonetycznym jest tzw. la liaison, czyli 艂膮czenie mi臋dzywyrazowe.

Jak ju偶 pewnie wiesz, po francusku nie czytamy w wyrazach wi臋kszo艣ci ko艅cowych sp贸艂g艂osek. Je偶eli jednak kolejny wyraz zaczyna si臋 od samog艂oski (a, e, i, y, o, u) lub h niemego (h muet), to ostatni膮 sp贸艂g艂osk臋 poprzedniego s艂owa czytamy (czyli ud藕wi臋czniamy) razem z tym wyrazem. Wszystkie elementy zdania wymawiamy p艂ynnie, tak jakby stanowi艂y jedno s艂owo, np.:

Il est artiste聽[iletartist].
On jest artyst膮.

Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e takie 艂膮czenia nie wyst臋puj膮 zawsze. Niekt贸re 艂膮czenia s膮 obowi膮zkowe, inne s膮 niedozwolone. Jest te偶 grupa 艂膮cze艅 fakultatywnych, kt贸re zale偶膮 od stosowanego poziomu j臋zyka (w j臋zyku starannym jest ich wi臋cej). Przyjrzyjmy si臋 dw贸m pierwszym grupom:

Obowi膮zkowe 艂膮czenia mi臋dzywyrazowe

  • zaimek osobowy (on/nous/vous/ils/elles) lub zaimek dope艂nieniowy (les/leurs/en) + czasownik

    • Ils ignorent. [ilzinior]

    • J鈥檈n ai trois. [偶膮netr艂a]]

    • Vous aimez. [wuzeme].

    • Je les adore. [偶ylezador]

    • On habite 脿 Lyon. [膮nabitalj膮]

  • zaimek osobowy + zaimek en/y

    • Nous y sommes all茅s. [nuzisomzale]

    • Allons-nous en ! [al膮nuz膮]

  • rodzajnik (un/des/les), liczebnik (deux/trois itd.), przymiotnik dzier偶awczy (mon/ton/son/leurs), zaimek wskazuj膮cy (ces), zaimek nieokre艣lony (qules/divers/aucun itd.) + rzeczownik

    • un h么tel [臋notel]

    • trois enfants [tr艂az膮f膮]

    • mon amour [m膮nmur]

    • ces 茅l茅ments [sezelem膮]

    • quelles images [kelzima偶]

  • przymiotnik (grand/petit/lourd itd.) + rzeczownik

    • belles oranges [belzor膮偶]

    • grand 茅l茅phant [gr膮delef膮]

    • premier 茅tage [prymiereta偶]

  • przys艂贸wek (bien/trop/tr猫s/moins/mieux itd.) + jakiekolwiek s艂owo

    • chez elles [szezel]

    • sous un arbre [suznarbr]

    • bien informer [bi臋n臋forme]

    • trop amusant [tropamuz膮].

Niedozwolone 艂膮czenia mi臋dzywyrazowe

  • mi臋dzy rzeczownikiem a czasownikiem

    Les filles 茅coutent leurs parents. [lefijekutlyrpar膮]
    C贸rki s艂uchaj膮 swoich rodzic贸w.

  • przed h przydechowym (o kt贸rym wi臋cej poni偶ej)
    des haricots [deariko] 鈥 fasola

  • po sp贸jniku et
    et ensuite [e膮s艂it] 鈥 a potem

  • kiedy s艂owa s膮 rozdzielone znakiem interpunkcyjnym

    D茅p锚chez-vous, il est tard. [depeszewu, iletar]
    Pospieszcie si臋, jest p贸藕no.

  • po zaimkach pytaj膮cych quand/combient/comment聽

    Combien avez-vous d鈥檈nfants聽? [k膮bi臋awewud膮f膮]
    Ile macie dzieci?
    Comment il s鈥檃ppelle聽? [kom膮ilsapel]
    Jak on si臋 nazywa?
    UWAGA! Wyra偶enie Comment allez-vous聽? (Jak si臋 pan/pani czuje? Jak si臋 czujecie?) jest wyj膮tkiem i w nim wyst臋puje la liaison. Wymawiamy je [kom膮talwu].

H przydechowe

W j臋zyku francuskim g艂oska h wyst臋puje w dw贸ch wersjach: jako h nieme (h muet) lub h przydechowe (h aspir茅), nigdy jednak nie jest wymawiana.

H muet dotyczy s艂贸w pochodz膮cych z 艂aciny lub greki. Traktujemy je jak samog艂osk臋 i stosujemy przed nim elizj臋 (l鈥檋iver) i 艂膮czenie mi臋dzywyrazowe (ils habitent [ilzabit]).

H aspir茅 dotyczy s艂贸w pochodzenia germa艅skiego. Traktujemy je jak sp贸艂g艂osk臋 i nie stosujemy przed nim ani elizji, ani 艂膮czenia mi臋dzywyrazowego. Oznacza to, 偶e nie mo偶emy napisa膰 l鈥檋茅ros, ani przeczyta膰 les h茅ros jako [lezero]. Zamiast tego czytamy je jako [leero]. Oto przyk艂ady wyraz贸w, kt贸re maj膮 h przydechowe:

  • la hauteur 鈥 wysoko艣膰

  • les haricots 鈥 fasola

  • la houe 鈥 motyka

  • le hareng 鈥 艣led藕

  • la hanche 鈥 biodro.

Warto zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e h przydechowe wyst臋puje w nazwach pa艅stw, np. la Hollande, la Hongrie, le Honduras, le Hong Kong.

Lista tych s艂贸w jest d艂uga. Warto je zapami臋tywa膰 w miar臋 post臋p贸w w nauce. W razie w膮tpliwo艣ci zawsze mo偶na sprawdzi膰 dane s艂owo w s艂owniku, np. s艂ownik internetowy Larousse s艂owa zaczynaj膮ce si臋 od h przydechowego oznacza gwiazdk膮 (*).

Zdania pytaj膮ce z u偶yciem inwersji

Na koniec przyjrzyjmy si臋 kwestii, kt贸ra jest powi膮zana z zagadnieniem 艂膮cze艅 mi臋dzywyrazowych. Przypomnijmy, 偶e inwersja w zdaniu to zmiana szyku wyraz贸w 鈥 postawienie podmiotu po orzeczeniu. Je艣li podmiotem jest zaimek osobowy, 艂膮czymy go z czasownikiem za pomoc膮 艂膮cznika, np. O霉 est-il聽? (Gdzie on jest?). W niekt贸rych przypadkach mo偶e doj艣膰 do sytuacji, kiedy spotykaj膮 si臋 dwie samog艂oski, co tworzy zbitk臋 fonetyczn膮 trudn膮 do wym贸wienia. W trzeciej osobie liczby pojedynczej mi臋dzy czasownik a zaimek wstawiamy wtedy liter臋 t, 偶eby unikn膮膰 tego spotkania dw贸ch samog艂osek i u艂atwi膰 wymow臋 zdania, np.:

De quoi parle-t-il?
O czym on m贸wi?

O霉 va-t-elle?
Dok膮d ona idzie?

Quel 芒ge a-t-il?
Ile on ma lat?

Que cherche-t-elle聽?
Czego ona szuka?

Dotyczy to czasownik贸w avoir, aller oraz tych zako艅czonych na -er, gdy偶 pozosta艂e maj膮 w trzeciej osobie liczby pojedynczej ko艅c贸wk臋 -t lub -d, np.:

Que fait-elle聽?
Co ona robi?

O霉 part-il ?
Dok膮d on wyje偶d偶a?

D鈥檕霉 vient-elle聽?
Sk膮d ona pochodzi?

Dodajmy tylko, 偶e zdania pytaj膮ce z inwersj膮 stosowane s膮 w j臋zyku starannym, zw艂aszcza w j臋zyku pisanym.

Podsumowanie

Elizja i 艂膮czenia mi臋dzywyrazowe to jedne z podstawowych zagadnie艅 fonetycznych w j臋zyku francuskim. W miar臋 nauki j臋zyka zaczniesz stosowa膰 te zasady intuicyjnie, warto jednak systematyzowa膰 wiedz臋 od samego pocz膮tku. Mamy nadziej臋, 偶e ten artyku艂 pozwoli艂 Ci oswoi膰 ten szeroki fonetyczny temat.

Entra卯nons-nous聽!

Przet艂umacz poni偶sze zdania z j臋zyka polskiego na francuski, stosuj膮c zasady opisane powy偶ej. Przeczytaj zdania na g艂os. Gdzie potrzebna by艂a elizja, a gdzie 艂膮czenie mi臋dzywyrazowe? W razie w膮tpliwo艣ci zerknij do s艂ownika.

  1. Nie ma 偶adnego problemu.
    Il n鈥檡 a aucun probl猫me.

  2. Pi艂ka r臋czna to jej ulubiony sport.
    Le handball, c鈥est son sport pr茅f茅r茅.

  3. Widzieli艣my go dopiero co wczoraj.
    Nous ne l鈥檃vons vu qu鈥hier.

  4. Tego lata odwiedzimy W臋gry.
    Cette 茅t茅, nous allons visiter.

  5. Uwa偶am, 偶e ona pracuje za du偶o.
    Je pense qu鈥elle travaille trop.

  6. Ten kot ma pi臋kne oczy.
    Ce chat a de beaux yeux.

  7. Jak si臋 macie?
    Comment allez-vous ?

  8. Gdzie ona pracuje?
    O霉 travaille-t-elle ?

  9. Nie lubicie fasoli szparagowej.
    Vous n鈥aimez pas les haricots verts.

  10. Oni siedz膮 pod drzewem.
    Ils sont assis sous un arbre.

Wi臋cej z j臋zyka francuskiego

Ewa

Zaimki dzier偶awcze w j臋zyku francuskim

Czas na przypomnienie podstawowych informacji o adjectifs et pronoms possessifs, czyli o zaimkach dzier偶awczych, kt贸re pozwalaj膮 na wyra偶enie przynale偶no艣ci (kiedy co艣 nale偶y do kogo艣).

Karolina

Wszystko o francuskich rodzajnikach okre艣lonych i nieokre艣lonych

W j臋zyku francuskim wyst臋puj膮 trzy typy rodzajnik贸w: nieokre艣lone, okre艣lone, cz膮stkowe. W tym artykule om贸wimy u偶ycie rodzajnik贸w nieokre艣lonych i okre艣lonych. Przeczytaj i zrozum, jakie informacje o rzeczowniku przekazuje ka偶dy z nich.